Witamy na stronie audioprzewodnika kościoła Macieja

Jeśli ktoś chciałby naprawdę poznać tajniki gotyckiej architektury, to na Kościele Macieja znajdzie niemal wszystkie jej elementy. Charakterystyczne są tu dwie rzeczy: po pierwsze – wszystkie elementy kończą się ostro, strzelają w górę; po drugie – fasady pokrywają misternie rzeźbione zdobienia z kamienia.

Na początku średniowiecza okna kościołów były jeszcze małe, przypominały strzelnice. Gdy jednak powstał Kościół Macieja, pojawiły się już ogromne okna o ostrych łukach, które wpuszczały światło do wnętrza. Ponieważ ściany przez to stawały się smuklejsze, trzeba je było wzmocnić solidnymi przyporami. Widzimy je niemal przy każdym oknie, szczególnie wyraźnie od strony prezbiterium wychodzącego ku Baszcie Rybackiej.

Na szczytach tych przypór znajdują się smukłe wieżyczki, zwane pinaklami. Pierwotnie miały one dociążać konstrukcję i dodatkowo ją stabilizować, ale z czasem same stały się ozdobą – podobnie jak gargulce, czyli rzeźbione, wystające z pinakli rynny odprowadzające wodę. Ich zadaniem było, aby deszczówka spływała z dachu z dala od ścian. Na Kościele Macieja pełnią już głównie funkcję dekoracyjną.

W sztuce gotyku gargulce często miały formę fantastycznych stworzeń – zwierząt albo potworów. Takie zobaczymy choćby na górnych partiach Wieży Macieja, pod i nad poziomem balkonowym, a także tuż obok, na stojącej przed nami wieży schodowej z krukiem.

Spójrzcie też na niewielką wieżyczkę z metalu, ukrytą za wieżą schodową. To tzw. wieżyczka husarska. Jej fundament nie tkwi w ziemi ani w murze, dlatego nigdy nie wykonywano jej z ciężkiego kamienia, ale z lekkiego materiału – czasem z drewna, tutaj, w przypadku Kościoła Macieja, z miedzi. Ale nie tylko ona jest ciekawa – równie niezwykły jest sam dach, na którym stoi!

Schulek Frigyes stworzył jednak nie tylko piękne dzieło architektury, ale i jego otoczenie. Po ukończeniu kościoła przebudował również stojącą obok dawną średniowieczną Basztę Rybacką, zmieniając ją w neoromański, dwupoziomowy taras widokowy. Prace zakończono w 1905 roku, a już rok później, w 1906, stanął tu pomnik konny św. Stefana, dzieło rzeźbiarza Alajosa Stróbla. Cokół zaprojektował sam Schulek, dbając o to, by idealnie współgrał z nastrojem średniowiecznego otoczenia.

Tradycja głosi, że oryginalny Kościół Macieja miał być fundacją pierwszego króla Węgier – św. Stefana. Właśnie o tym przypomina płaskorzeźba na tylnej stronie cokołu. Widać na niej długobrodego architekta, który prezentuje królowi model świątyni. Stróbl sportretował w tej postaci samego Schuleka. Rzeźbiarz uwiecznił również siebie – jako brodatego mężczyznę, który wygląda znad ramienia zakonnika trzymającego łopatę.

Co więcej, większość postaci na płaskorzeźbach wzorował na swoich współczesnych. Najłatwiej rozpoznać Franciszka Liszta, którego twarz widnieje w scenie koronacyjnej, gdzie trzyma krzyż patriarchalny. To szczególnie ważne, bo i Liszt, i koronacje ściśle wiążą się z Kościołem Macieja.

Frigyes Schulek ha creato un’opera d’arte pittoresca, componendo perfettamente non solo la chiesa ma anche i suoi dintorni. Dopo aver completato la Chiesa di Mattia, egli trasformò il semplice bastione medievale dei pescatori adiacente ad essa in una terrazza panoramica a due piani in stile neoromanico. I lavori furono completati nel 1905 e nel 1906 fu eretta la statua equestre di Re Stefano, opera di Alajos Stróbl. Anche il suo piedistallo fu progettato da Frigyes Schulek, in linea con l’atmosfera medievale dei dintorni.

La tradizione vuole che la Chiesa di Mattia sia stata fondata dal nostro primo re, Santo Stefano, e questo è ricordato nel rilievo sul retro del piedistallo. L’immagine mostra un architetto dalla barba lunga che presenta al monarca un modello dell’edificio. Alajos Stróbl ha preso come modello l’architetto Frigyes Schulek. Ma ha rappresentato anche se stesso nell’altorilievo: lui sarebbe la figura dalla testa barbuta che sbircia sopra la spalla del frate che tiene la vanga.

Infatti, la maggior parte delle figure raffigurate sul basamento sono state modellate dallo scultore sui suoi contemporanei. Il personaggio più caratteristico è probabilmente la figura di Ferenc Liszt, che regge la doppia croce sul rilievo della scena dell’incoronazione. Vale la pena ricordarlo perché non solo Ferenc Liszt, ma anche l’atto dell’incoronazione sono strettamente legati alla Chiesa di Mattia.

Sam pomnik ukazuje św. Stefana w koronie – na jego głowie widzimy Świętą Koronę Węgierską, podobnie jak na rzeźbie Maryi nad głównym portalem. Korona ta to niezwykła relikwia, zupełnie inna niż zwykłe insygnia królewskie.

Po pierwsze, każdy władca mógł ją nosić tylko raz w życiu – w dniu koronacji. Poza tym insygnia koronacyjne były przechowywane pod strażą. Tu, w Kościele Macieja odbyły się dwie takie koronacje: w 1867 roku Franciszka Józefa i w 1916 roku bł. Karola IV.

Po drugie, tylko ta korona dawała prawo do tytułu króla Węgier. Jeśli ktoś próbował koronować się inną, ceremonia była nieważna. Tak właśnie stało się w 1309 roku, kiedy Karol Robert próbował tu, w Kościele Macieja, dokonać koronacji – bezskutecznie, bo użyto niewłaściwej korony. Dopiero rok później mógł stać się prawdziwym królem, kiedy na jego głowę włożono Świętą Koronę.

A teraz wejdźmy do środka. Nasza droga prowadzi przez Bramę Maryi, pod pięknym płaskorzeźbionym tympanonem. Na razie przejdziemy pod nim tylko przelotnie – ale w drodze powrotnej zatrzymamy się, by obejrzeć go dokładniej.